In september 2024 las ik een interessant artikel in de New Yorker over de grens tussen Rusland en Noorwegen in de Noordpool. Kort daarna was het een belangrijk onderwerp in het actualiteiten programma Buitenhof. Sinds het lezen van dat verhaal en de discussie daarover wil ik er een blog over schrijven. Maar dat is HEEL moeilijk. Ik durf het niet zo goed, omdat ik er zo weinig van af weet. Ik heb geen grondig research gedaan en alles wat ik schrijf mag in twijfel worden getrokken.
Oké: hoofdrolspelers in het verhaal zijn de plaatsen Kirkenes*, op Noors gebied en Moermansk 10 kilometer verderop in Rusland.
In het verhaal in de New Yorker vliegen de spionnen en de contra spionnen je om de oren, het is zo gecompliceerd, dat ik de draad kwijtraakte. De essentie van het verhaal is dat in dat noordelijk gebied Noorwegen en Rusland goed met elkaar omgingen nadat de koude oorlog (1991) was beëindigd, ze gingen bij elkaar naar de kapper en een pub in Kirkenes was zeer populair bij de Russen en de Noren. Die situatie is drastisch veranderd sinds de annexatie van de Krim door Rusland in 2014. Rusland verbrak alle banden die in het Noorden bestonden. Veiligheidsofficieren kwamen in grote getalen naar Moermansk. Ook kwamen er plotseling veel asielzoekers, die probeerden van Moermansk naar Kirkenes te gaan. Voetgangers mochten niet over de grens, maar daar werd iets op bedacht. Er waren plotseling heel veel mensen die met rolstoelen over de grens trokken. Noorwegen kon niet anders dan ze opvangen, want ze waren slecht gekleed en zouden anders zeker dood vriezen. Veel asielzoekers kwamen uit Syrië en Afghanistan die wonderlijk genoeg best goed Russisch spraken. Noorwegen vermoedde dat er veel spionnen onder de vluchtelingen zaten.
Hoe is de situatie nu?
Van Russische zijde ligt er nu een hele vloot nucleaire onderzeeërs in de Barentszzee.
In de haven van Kirkenes liggen veel Russische vissersschepen en honderden Russische bemanningsleden van die vissersboten lopen rond in het dorp. Deze vissersboten varen regelmatig uit naar de Noordzee en in Kirkenes krijgen ze niet veel vis te verwerken als de boten terug komen. Langs de grens zijn veel commandoposten aan beide zijden, Zij houden elkaar constant in de gaten, “het enige wat we zeker weten is dat de Russen op dit moment ook naar ons kijken met hun sterke verrekijkers” zei één van de Noorse militairen. Omdat het daar zo koud is wisselt de wacht elk kwartier.
Een bijkomend facet van het belang van deze plaatsen is dat over niet al te lange tijd wellicht de Noordelijke doorvaarroute het hele jaar mogelijk zal zijn. Dat geeft een geheel andere dynamiek aan deze streek.
De journalist die dit verhaal schreef in de New Yorker is in de laatste twee jaar heel vaak daar geweest, in de winter, in de zomer. Ik vertrouw zijn relaas.
Het is echt super boeiend om hier verder in te duiken. Wel een waarschuwing : het is geen spannend spionnen boek, of een thriller op You Tube. Dit is een waar verhaal, en dus lijkt het waarschijnlijk minder spannend. In het echte leven is het wel degelijk spannend.
* ligt 8000 km ten noord oosten van Trondheim. Ik ben daar ooit geweest toen we een cruise maakten met de Hurti Gruten (een vrachtschip/cruiseschip) . Ik herinner mij, dat iedereen daar toen op een terrasje zat. Heel aardig dorp.